OPEN

Cải tạo ao nuôi, chuẩn bị môi trường thuận lợi cho sự sinh trưởng của Tôm

Cải tạo ao nuôi trước khi thả tôm là khâu rất quan trọng trong quá trình nuôi tôm và đòi hỏi phải thực hiện trước khi đưa ao vào sử dụng lần đầu cũng như trước mỗi vụ nuôi. Mục đích của việc cải tạo ao là chuẩn bị cho tôm nuôi có được một nền đáy ao sạch, chất lượng nước thích hợp và ổn định, ngăn ngừa hay hạn chế dịch bệnh, các sinh vật khác hay địch hại xâm nhập và phát triển trong ao nuôi. Cải tạo ao gồm các khâu chính là dọn tẩy ao, bón vôi và chuẩn bị nước để thả tôm giống. 

 

Dọn tẩy ao: 


Vật chất hữu cơ từ chất thải của tôm, thức ăn thừa và phù sa tích tụ trong bùn đáy ao sau mỗi chu kỳ nuôi phải được tẩy dọn hay làm phân huỷ trước khi tiến hành vụ nuôi kế tiếp nhằm tránh sự tích luỹ ô nhiễm hữu cơ và mầm bệnh ở đáy ao. Việc dọn tẩy lớp bùn đáy trong ao nuôi bán thâm canh và thâm canh có thể được thực hiện bằng một trong hai cách là dọn tẩy khô và dọn tẩy ướt. Trong phương pháp dọn tẩy khô, lớp bùn đáy sau khi được phơi khô sẽ được dọn bỏ bằng cơ giới hay bằng tay. Phương pháp dọn tẩy ướt được thực hiện bằng cách dùng máy bơm nước áp lực mạnh để rửa trôi lớp bùn đáy còn ướt. Những ưu và nhược điểm của hai phương pháp dọn tẩy ao này được tóm tắt trong bảng sau: 

 

Phương pháp dọn tẩy khô

Phương pháp dọn tẩy ướt

Thời gian dọn tẩy Lâu và không làm được trong mùa mưa Nhanh chóng và làm được mọi lúc
Hiệu qủa dọn bỏ chất thải Không ổn định Tốt
Dọn tẩy chất thải trong nền cát Không ổn định Tốt
Dạng chất thải Rắn, dễ làm Bùn lỏng, khó làm
Đất phèn Phải thực hiện cẩn thận Ao ít bị xì phèn
Khả năng tẩy trùng Tốt Cần bón thêm vôi

Thu gom chất thải

Cần có chổ đổ

Cần có ao lắng bùn



Đối với ao nuôi dạng mương trảng, vật chất hữu cơ thường lắng tụ nhiều trong mương bao nên việc dọn tẩy đáy ao được thực hiện bằng cách sên vét bùn đáy mương bao và phơi trảng kết hợp với bón vôi nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phân huỷ hữu cơ tự nhiên trên trảng. 

Bón vôi 


Sau khi dọn sạch chất thải cần cho nước vào ao để rửa trôi các mảnh vụn và hoà tan phèn ở đáy và thành ao. Lượng nước này nên để qua đêm và được kiểm tra pH trước khi tháo cạn. Quá trình này có thể lặp lại nhiều lần cho tới khi pH ổn định. Bón vôi được thực hiện sau lần tháo rửa cuối cùng. Loại vôi và liều lượng sử dụng tuỳ thuộc vào pH đất ao và được khuyến cáo trong bảng sau: 

Độ pH đất ao

Lượng vôi nông nghiệp CaCO3 (kg/ha)

Lượng vôi tôi Ca(OH)2 (kg/ha)

>6 < 1.000 <   500
5-6 < 2.000 < 1.000
<5 < 3.000 < 1.500

Nên hạn chế lượng vôi bón vào giai đoạn chuẩn bị ao bởi vì vôi sẽ được bón thêm trong quá trình nuôi. Việc bón vôi quá liều gây nên hiện tượng pH cao kéo dài trong quá trình nuôi và rất khó điều chỉnh trong ao nuôi ít thay nước. Bón vôi nhiều trong quá trình cải tạo ao sẽ làm giảm tác dụng của Chlorin khi khử trùng nước ao hoặc làm tăng độ độc của sản phẩm tạo thành từ thuốc tím (dioxyt mangan MnO2) đối với tôm nuôi trong ao nếu sử dụng thuốc tím (KMnO4) để khử trùng nước. Vôi cần được rải khắp đáy ao kể cả bờ ao, tuy nhiên, nên rải nhiều vôi ở khu vực cho tôm ăn và những chổ còn ướt của đáy ao. 
Sau khi bón vôi xong, nếu điều kiện cho phép nên tiếp tục phơi đáy ao vài ngày cho se ráo mặt đáy ao trước khi tiến hành chuẩn bị nước để thả tôm. 

Chuẩn bị nước 

Công việc chuẩn bị nước trước khi thả tôm bao gồm lấy nước vào ao, diệt tạp, xử lý khử trùng nước và bón phân gây màu. 
Nước được lấy vào đầy ao qua túi lọc mịn làm bằng vải để ngăn chặn ấu trùng và con non của các sinh vật khác xâm nhập vào ao nuôi. Các sinh vật này bao gồm các loài giáp xác, cá và các động vật không xương sống khác. Chúng có thể là những vật chủ trung gian mang mầm bệnh cho tôm nuôi hoặc cạnh tranh thức ăn hay giết hại tôm nuôi. 
Nếu việc ngăn chặn sinh vật khác bằng túi lọc không thực hiện được, việc dùng hoá chất để tiêu diệt chúng là điều bắt buộc đối với các ao nuôi tôm công nghiệp. Hoá chất dùng phổ biến nhất là Chlorin do ưu điểm của nó là tiêu diệt được cả động vật có xương sống và không xương sống. Nhóm hoá chất khác cũng thường được sử dụng là nhóm diệt giáp xác. Tuy nhiên, do độ độc cao đối với giáp xác (bao gồm cả tôm nuôi) và thời gian phân huỷ của chúng tương đối lâu (1-2 tuần) nên cần hết sức cẩn thận khi sử dụng các hoá chất này. Bột hạt trà hay dây thuốc cá cũng được dùng rất phổ biển để diệt cá xâm nhập vào ao tôm. 
Khử trùng nước trước khi thả tôm được thực hiện khá phổ biến trong nuôi tôm bán thâm canh và thâm canh nhằm tiêu diệt hoặc làm giảm mật số các mầm bệnh (vi khuẩn, vi rút, nguyên sinh động vật và nấm) trong nước ao nuôi. Có rất nhiều nhóm hoá chất được sử dụng cho mục đích này. Cần lưu ý là hầu hết các hoá chất này không tiêu diệt được các vật chủ trung gian mang mầm bệnh nên nước ao cần phải được lọc kỹ bằng túi lọc khi lấy vào ao trước khi xử lý các hoá chất. 
Phiêu sinh thực vật (tảo) phát triển tốt trong ao nuôi là rất cần thiết nhằm giữ cho môi trường ao nuôi ổn định giúp tôm ít bị sốc, giúp ngăn cản sự phát triển của tảo đáy độc hại và giúp tăng cường nguồn thức ăn tự nhiên cho tôm nuôi trong ao. Tuy nhiên sự phát triển quá mức của tảo lại gây tác hại cho ao nuôi do tảo tàn, hiện tượng này lại thường xảy ra trong ao nuôi ít thay nước do sự tích tụ các dinh dưỡng. Do đó việc bón phân gây màu cho ao nuôi ít thay nước cần phải được thực hiện một cách thận trọng. Chế độ bón phân rất khác nhau tuỳ theo điều kiện của mỗi trại nuôi. Tốt nhất là nên sử dụng một lượng ít và bón trong nhiều ngày liền cho tảo phát triển ổn định. Mục tiêu của việc bón phân là thúc đẩy và duy trì một mật độ tảo ít nhất là 80.000 - 100.000 tế bào tảo khuê/ml nước ao nuôi (tương đương với độ trong khoảng 30-40 cm). Phân vô cơ thường sử dụng là urea và NaNO3 đối với chất đạm và DAP hay TSP đối với lân. Thường thì tỉ lệ N:P cao sẽ thúc đẩy sự phát triển của tảo khuê. Trong nhiều báo cáo, tỉ lệ này dao động từ 20:1 đến 45:1 và không có tỉ lệ nào là tối ưu để áp dụng cho tất cả các ao nuôi khác nhau, thậm chí giữa các mùa khác nhau (mùa mưa/mùa khô) trong cùng 1 ao. Phân hữu cơ thường dùng là phân chuồng, cám gạo, các phụ phẩm nhà máy đường,... Ở một số nơi, bánh dầu đậu nành hay bột cá cũng đươc sử dụng làm phân bón cho ao trước khi thả giống để kích thích sự phát triển của động vật đáy, đặc biệt là bọn giun nhiều tơ (polychaete) là thức ăn rất tốt cho tôm con. Cần cẩn thận khi sử dụng phân gà vì chúng có thể chứa thuốc trừ sâu mà người nuôi gà thường sử dụng để diệt ruồi và một số côn trùng khác sống trong phân. 
Ngoài ra, cần phải kiểm tra pH nước ao mỗi ngày để có thể bón vôi bổ sung khi cần thiết nhằm tạo pH nước ổn định nằm trong khoảng 7.5 8.3 với mức biến động trong ngày không quá 0.5 trước khi thả tôm. Lượng vôi bón tuỳ thuộc vào điều kiện của từng ao và loại vôi thường được sử dụng là vôi nông nghiệp CaCO3 hay vôi đen (Dolomite). Sau khi pH và độ trong ổn định trong khoảng cho phép, ao nuôi đã sẳn sàng cho việc thả giống.  

  • Ths. Trần Công Bình, Viện Thủy Sản, Đại học Cần Thơ.
  • Ks. Ngô Minh Luân, Phòng nghiên cứu Thủy sản, Cty Vemedim 
Share